وقایع و تحولات

تحقق صلح نیازمند پیگیری و تلاش برای اجرای عدالت از سوی آحاد بشر در تمام حوزه های زندگی انسانی می باشد.

گفت و گو

زامورا اسرائیل را غده ای سرطانی در دنیای امروز می داند که حتی امریکا نیز توسط آنها به گروگان گرفته شده است.

مقاله

کشورهای جهان سوم نمی توانند با استفاده از روش کشورهای سرمایه داری به عدالت اجتماعی برسند، زیرا بانیان طرحها نتوانسته اند

گزارشی از بیست و چهارمین اجلاس شوراي حقوق بشر سازمان ملل متحد 9-27 سپتامبر 2013

شوراي حقوق بشر در 15 مارس 2006 ميلادي به عنوان جانشین کميسيون سابق حقوق بشر اما رکن فرعي مجمع عمومي سازمان ملل متحد شکل گرفت که مقر آن در شهر ژنو سوئيس است. در اين شورا ۴۷ کشور عضویت دارند و هر ساله یک سوم اعضای آن تغيير يافته و اعضاي جدید به مدت سه سال دیگر انتخاب می‌شوند.

1- مختصري از تاريخچه شکل گيري و وظايف شوراي حقوق بشر

شوراي حقوق بشر در 15 مارس 2006 ميلادي به عنوان جانشین کميسيون سابق حقوق بشر اما رکن فرعي مجمع عمومي سازمان ملل متحد شکل گرفت که مقر آن در شهر ژنو سوئيس است. در اين شورا ۴۷ کشور عضویت دارند و هر ساله یک سوم اعضای آن تغيير يافته و اعضاي جدید به مدت سه سال دیگر انتخاب می‌شوند. 

شورای حقوق بشر مسئولیت ارتقاء احترام جهانی و حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی برای همگان بدون تبعيض از هر نوع و به شیوه‌ای عادلانه و برابر و همچنین رسیدگی به وضعیت‌های ناقض حقوق بشر از جمله نقض فاحش و نظام‌مند و ارائه توصیه های لازم در این خصوص را بر عهده دارد. کارویژه های نظارتی شورای حقوق بشر نسبت به کمیسیون حقوق بشر افزایش یافته است.

یک سال پس از اولین اجلاس شورای حقوق بشر در 18 ژوئن 2007، اين شورا اقدام به تصویب مجموعه‌ای مشتمل بر رویه‌ها، سازوکارها و ساختارهایی کرد که مبنای فعالیت‌های شورا را تشکیل مي دهد. بر این اساس مهم‌ترین سازوکارهای پیش‌بینی شده برای انجام وظايف نظارتي شورای حقوق بشر عبارتند از: سازوکار"بررسی جهانشمول دوره‌ای" وضعيت حقوق بشر موسوم به "يو پي آر"، سازوکار "رویه‌های ویژه"، "کمیته مشورتی شورای حقوق بشر" و "رویه‌های شکایت".

2- "بررسي جهانشمول دوره اي" وضعيت حقوق بشر موسوم به يو پي آر 

يکي از امتيازات شوراي حقوق بشر نسبت به کميسيون سابق حقوق بشر همين سازوکار "بررسي دوره اي" وضعيت حقوق بشر در همه کشورهاي عضو سازمان ملل متحد است. سابقاً وضعيت حقوق بشر تنها در کشورهايي که از سوي کميسيون در مظان اتهام نقض حقوق بشر قرار داشتند، مورد بررسي قرار مي گرفت. به همين دليل برخي کشورها نسبت به اين رويه کميسيون معترض و آن را به سياسي کاري متهم مي نمودند. در فرايند اصلاح ساختار سازمان ملل متحد گرچه اصلاحات اساسي ناظر به ارکان اصلي سازمان بويژه شوراي امنيت مقدور نبوده و نيست، اما برخي اصلاحات ساختاري از جمله در خصوص ساختار و آيين رسيدگي به موارد نقض حقوق بشر به صورت جايگزيني شوراي حقوق بشر به جاي کميسيون سابق حقوق بشر به وقوع پيوست. 

پس از اصلاحات ساختاري و شکل گيري شوراي حقوق بشر انتظار مي رفت اين شورا از ملاحظات سياسي دولتها به دور مانده و به صورت منصفانه و بيطرفانه وضعيت حقوق بشر در کشورها را رصد کرده و در ارتقای جایگاه و نيز تضمين اجراي قواعد حقوق بشري بکوشد. اما اين شورا نيز مانند ساير نهادهاي بين المللي کاملاً اسير دست دولتهاي ذينفوذ بویژه دولتهای غربی قرار گرفته است. در چنين شرايطي تعامل و رايزني با سازمانهاي بين المللي غيردولتي که بسياري از آنها نيز از اين وضعيت چندان راضي نيستند، يکي از راهکارهاي مقابله با برخوردهاي سياسي برخي دولتها در صحن شوراي حقوق بشر و انعکاس واقعيت هاست. 

در این اجلاس نیز مانند سایر اجلاس های شورای حقوق بشر، وضعیت حقوق بشر در تعدادی از کشورهای عضو ملل متحد بر اساس برنامه زمان بندی شده مورد بررسی قرار گرفت. در جلسه بررسی وضعیت حقوق بشر در ازبکستان، پس از قرائت گزارش شورا در این خصوص، نماینده ازبکستان نزد شورا از اقدامات این کشور در انجام توصیه های قبلی شورا گزارش داد. سپس نمایندگان کشورهای حاضر در جلسه به اظهار نظر در مورد گزارشات قرائت شده پرداختند.

 نکته قابل ذکر این است که بر خلاف جلسات شورا در باره وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران که بسیاری از کشورهای غربی با هیجان خاصی ادعاهایی را در مورد نقض حقوق بشر در ایران مطرح می نمایند، تعداد قابل توجهی از کشورها از جمله جمهوری اسلامی ایران بیانیه های بسیار مثبتی در باره اقدامات و تدابیر ازبکستان در انجام توصیه های ارائه شده به این کشور و تلاش آن برای رعایت و اجرای اصول و قواعد بین المللی حقوق بشر قرائت نمودند که ابعاد صوری و حمایتی بودن چنین بیانیه هایی کاملاً آشکار بود.

 ترکیب سیاسی و نه کارشناسی اعضای شورا که متشکل از نمایندگان کشورهاست، شورای حقوق بشر را مانند سلف آن یعنی کمیسیون حقوق بشر با ملاحظات سیاسی کشورهای عضو در عرصه حقوق بشر مواجه ساخته است که خواه ناخواه بررسی و ارائه گزارشهای واقعی از وضعیت حقوق بشر در کشورها را تحت تاثیر قرار داده است.     

3- برخی موضوعات مطروحه در اجلاس شورا

3-1- حقوق کودکاني که والدين آنها اعدام مي گردند (موضوع قطعنامه 11/22 )

گزیده ای از نکات مهم مندرج در گزارش شورا موضوع قطعنامه 11/22 و نیز اظهارنظر های اعضای شورا در باره حقوق کودکان افراد اعدامی به شرح زیر است: 

- معمولاً افراد متعلق به طبقات اجتماعی ضعيف جامعه در معرض ارتکاب برخي جرايم بوده و به اعدام محکوم مي گردند. اعدام والدين وضعيت غيرقابل قبولي را براي کودکان بوجود مي آورد و زمينه انواع تبعيضات اجتماعی را در مورد آنها فراهم مي نمايد. بنابر این، حمايت از اين کودکان ضرورت دارد و شوراي حقوق بشر در جهت ممنوعيت مجازات اعدام تلاش مي کند.  

نظرات آقای برترانت  (Bertrand de Crombrugghe)   از بلژیک : قطعنامه 11/22 رویکرد حقوق بشری دارد و شورای حقوق بشر مرکزی است که می تواند این موضوع را پیگیری نماید. دولتها باید مسئولیت آثار ناشی از اعدام را برعهده بگیرند.

نظرات قاضی  :(Jorge Cardona Lorence) اعدام به طور غیرمستقیم بر کودکان تاثیر مخربی دارد. منافع حیاتی کودک ایجاب می کند که موضوع مورد توجه قرار بگیرد. دولتها تعهدات حقوقی دارند که آثار اعدام بر کودکان را مورد ارزیابی قرار دهند. در زمان صدور حکم اعدام باید آثار زیر مورد ارزیابی قرار بگیرد:

o رشد اجتماعی، فکری و فرهنگی کودک؛

o منافع عالیه کودک از اولویت خاصی برخوردار است و قابل مقایسه با سایر اهداف نیست. توجه به این مهم تعهد دولت است و نه یک اقدام حاکمیتی در اختیار دولت.

o اعدام نقض حقوق کودک و نقض کنوانسیون تلقی می شود. 

خانمSandra Jones  : 

از زمان دستگیری تا اعدام والدین، وضعیت کودک تحت تاثیر قرار می گیرد. اعدام حتی در فضای خانواده آثار اجتماعی مخربی به دنبال دارد. کودکان بدون حضور بزرگسالان امکان ملاقات خصوصی در زندان با پدر خود را ندارند. آنها از حیثیت پدر خود دفاع می کنند. در ترس و اضطراب هستند. اعلام اعدام پدری که مادر را کشته است، وضعیت را وخیم تر می کند. آثار احساسی و عاطفی اعدام بر کودک گاهی به خودکشی منجر می شود. دولت حتی می تواند در حمایت از آنها از طریق قانون گذاری نقش خود را ایفا نماید. یکی از اقدامات مناسب عفو افراد محکوم به اعدام با توجه به منافع عالیه کودک است

3-2- برخی نکات اعلاميه شورا درخصوص اين موضوع :

o وضعيت کودکان افراد اعدامی مورد توجه قرار نگرفته است و آمار دقيقي از تعداد و وضعيت آنها در اختيار نیست. مطالعات سازمان ملل نشان مي دهد که اکثر اين کودکان از طبقات ضعيف جامعه هستند. 

o آثار مجازات اعدام براي اعضاي خانواده افراد اعدامي بويژه کودکان وحشتناک است. مرگ والدين از طريق اعدام براي کودکانی که دليل آن را نمي فهمند، وضعيت مشکلي ايجاد مي کند، و وضعيت تحصيلي آنها تحت تاثير قرار مي گيرد.

o معمولاً دولتها به خانواده و کودکان افراد اعدامي کمکي نمي کنند و لذا احتمال زياد وجود دارد که آنها به خيابان کشيده شوند. لذا باید از هزاران کودک در چنین وضعیتی حمایت شود. 

o با توجه به مطالب فوق شورا درخواست لغو مجازات اعدام را دارد. از طرف دیگر، کنوانسیون حقوق کودک در ماده 37 خود اعدام کودکان زیر 18 سال را ممنوع کرده است. این مقرره باید در همه کشورها رعایت شود. 

3-3- گزارش شورا در مورد افراد جابجا شده در سوريه: گزارش آقاي بياني (Beyani)

خشونت ها در سوريه موجب کشته شدن حداقل یکصد هزار نفر شده است. مردم به طور روزانه در عذاب و درد و رنج ناشي از جنگ داخلي هستند. پناهندگان فلسطيني حتي از معاش روزانه خود محرومند. خدمات شهري مانند شبکه تامين آب و بهداشت از بين رفته است. تعداد زيادي افراد جابجا شده اند و کمک هاي بشردوستانه اگر چه خوب بوده اما کافي نيست. ملل متحد از مراکز بشردوستانه محلي خود استفاده مي کند. 40/1 ميليارد دلار پول براي تامين نيازها لازم و ضروري است. حتي براي دوره پس از اتمام درگيري در سوريه به کمک های بشردوستانه نياز خواهد بود. مردم سوريه حق بر پناهندگي در سرزمينهاي کشورهاي همجوار دارند. راه حل سياسي و توقف درگيري ها تنها راه حل بحران سوريه است که بايد با مشارکت مردم سوريه و طرفهاي درگير انجام شود. 

گزارش رئيس کميسيون تحقيق در باره استفاده از سلاحهاي شيميايي در سوريه

شهرها توسط نيروهاي دولتي بمباران مي شود. گروههاي مسلح افراطي بويژه مبارزان خارجي نيز مردم را مورد هدف قرار داده و قتل هاي غيرانساني و کشتار جمعي مرتکب مي شوند. هزاران نفر از مردم توسط اين گروهها کشته شده اند. تاکنون 6 ميليون آواره وجود دارد که 2 ميليون از آنها از مرزها گذشته اند. 2 ميليون نفر خانه هاي خود را از دست داده اند و در داخل سوريه آواره و پناهنده هستند. ارسال کمک هاي بشردوستانه مانند آب و غذا به مناطق تحت محاصره به سختي انجام مي شود. تعداد بازداشتي ها معلوم نيست. مردم برخي مناطق به خاطر حمايت از گروههاي مسلح تحت فشارند. گاهي ارتش به بيمارستانها نيز حمله مي کند. خبرنکاران توسط گروههاي افراطي بازداشت مي شوند.

اظهارات نماينده سوريه نزد شورا 

رئيس کميسون تحقيق بدون بررسي دقيق و بر اساس اطلاعات رسانه اي مبالغاتي در مورد وضعیت سوريه انجام داد. 250 سند و اعلاميه به کميسيون تحقيق داده ايم و کميسيون همچنان چشمان خود را به واقعيت ها بسته است. چرا کميسيون از کشورهاي حامي تروريست ها اسم نمي برد. اعلام اين که دولت سوریه مسئول قتل عام مردم است جاي تاسف دارد و یک گزارش حرفه اي نيست. هيچ کشوري زيرساخت هاي خود را از بين نمي برد. از القاعده صحبت شده اما همچنان کميسيون چشمان خود را به قتل ها و اعدام هاي گروه هاي تروریستی بسته است. سوريه به دنبال راه حل سياسي است. ما با ايشان در مورد افراد جابجا شده همکاري کرده ايم. اما ايشان بايد بگويند اطلاعات خود را از کدام منبع گرفته است. اينها اطلاعات گزينشي است. از تحريم ها که مردم عادي را هدف گرقته است، اصلاً بحث نشده است. 

اظهارات نمايندگان برخي کشورها

 نمايندگان اتحاديه اروپا، کويت ، مالزي، بحرين، کوبا، اکوادور، ترکيه، ونزوئلا، ايتاليا، روماني، ايران، سوئيس، آلمان، روسيه، امريکا، قطر، مصر، کرواسي، امارات، مکزيم، اسلواني، و گواتمالا و برخي ديگر در مورد گزارش ارائه شده در شوراي حقوق بشر راجع به وضعيت مردم سوريه اظهار نظر کردند که فقط به بيان چند مورد اکتفا مي شود:

نماينده اکوادور: ضمن محکوم نمودن کمک هاي خارجي به گروههاي مسلح عليه کشور سوريه، اظهار داشت که  گزارش شورا بي طرفانه نبوده و سياسي بود. برخي کشورها به دنبال بهانه اي براي مداخله نظامي در سوريه هستند.

نماينده ونزوئلا : ضمن تاکيد بر تماميت ارضي و استقلال سياسي سوريه، از ايجاد منطقه عاري از سلاحهاي کشتار جمعي در خاورميانه حمايت نموده و اظهار داشت که ما سوريه را به عضويت در کنوانسيون منع سلاحهاي شيميايي تشويق مي کنيم. شورا نمي تواند نسبت به حملات نظامي عليه ليبي، عراق، افغانستان بي تفاوت باشد.

 نماينده اتحاديه اروپا : ضمن تشکر از رئیس کميسيون تحقيق اظهار داشت که بايد کميسيون به اطلاعات لازم دسترسي داشته باشد. نگراني از نقض حقوق بشردوستانه از سوي دو طرف درگيري؛ لزوم توقف خشونتها بويژه خشونت جنسي؛ اشاره به نقش ديوان بين المللي کيفري در اين خصوص؛ محکوميت استفاده از سلاحهاي شيميايي در سوريه که به نظر او احتمالاً کار دولت بوده است. شوراي امنيت بايد اين موضوع را بررسي نمايد. 

توکل حبیب زاده   

تهران مهرماه 1392 

فعاليت‌ها و دیدگاه‌ها

انجمن با برگزاری یک نشست تخصصی با موضوع«بررسی علل ناپایداری صلح در جهان امروز» در دانشکده علوم انسانی کار خود را آغاز کرد که این پنل با استقبال خوبی مواجه شد

نشست‌ها و کنفرانس‌ها

انجمن بین المللی دیدبان عدالت سومین نشست از سلسله نشست های علمی تخصصی گفتمان عدالت را با موضوع قراردادهای جدید نفتی و برخورد ناعادلانه با شرکت های ایرانی برگزار می کند

گزارش

ارتقاء جامع صلح دوست و فراگیر برای توسعه پایدار، فراهم کردن دسترسی به عدالت برای همه و برپاداشتن موسسات موثر، پاسخگو و فراگیر در همه سطوح آرمان شانزدهم از آرمان های توسعه پایدار می باشد.