انديشه عدالت

نوشته:  آمارتيا سن
آمارتیا کومار سن (متولد سوم نوامبر ۱۹۹۳) فیلسوف و اقتصاددان و نظریه‌پرداز اجتماعی برجستۀ هندی و استاد دانشگاه¬‌های توماس لامونت و هاروارد است. سن در سال ۱۹۹۸ به خاطر کوشش‌‌هایش در حوزۀ اقتصاد رفاه و نظریۀ انتخاب اجتماعی و به دلیل علاقه ‌اش به رفع مشکلات جوامع فقیر نوبل علوم اقتصادی را از آن خود نمود. وی دارای آثار، نظریه‌ها و ابزارهای اندازه‌گیری مهمی درحوزۀ توزیع درآمد، فقر و اقتصاد رفاه است. سن به داشتن نگاهی انسانی به اقتصاد مشهور است و نظریاتش بیش از همه از ارسطو، آدام اسمیت، مارکس و رالز متأثر است. سن علاوه بر پذیرش اهمیت نهادهای اجتماعی، وضعیت بالفعل زندگی مردم را مبنای عدالت قرار می‌دهد. بر این اساس، نظریۀ قابلیت را با این رویکرد که هر فردی به تناسب قابلیت‌هایش از مزایایی برخوردار می‌شود، با این شرط که امکان بروز استعدادهای افراد در جامعه موجود باشد، مطرح کرده است. به باور سن، اگر بنای عدالت را بر نهادهای اجتماعی قرار دهیم، وضعیت بالفعل زندگی مردم تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد. در واقع سن، در تبیین نظریه‌اش به جوامع شرقی نیز نظر داشته و از مصداق‌های شرقی مانند اسطوره‌های ایرانی و هندی و همچنین گفتار اندیشمندان شرقی نظیر ابوریحان بیرونی کمک می‌گیرد. سن معتقد است جوامع شرقی در توجه به حقوق افراد، پیشرو بوده‌اند اما استعمار غربیان بر این جوامع، سبب شده تا مشکلات حقوق بشر و چالش‌های دموکراسی در آن‌ها بروز کند. وی در توضیح فهم خود از مفهوم نظریۀ عدالت قائل به این است که باید به چگونگی افزایش عدالت و از میان برداشتن بی‌عدالتی پرداخت، نه اینکه مسائل مربوط به ماهیت عدالت کامل را حل و فصل کرد. یکی از دلایل جذابیت بیشتر این کتاب، به ویژه برای اندیشمندان جوامع غیرغربی، منشأ غیرغربی سِن و تاثیرپذیری جدی او از سنت اندیشه هندی–شرقی اندیشۀ عدالت اوست. اندیشۀ عدالت مشتمل است بر یک فصل مقدماتی و چهار بخش، شامل ۱۸ فصل. در فصل مقدماتی او به تبیین رهیافت خود نسبت به عدالت پرداخته است. در چهار بخش بعدی، سِن به ترتیب «اقتضائات عدالت»، «اشکال استدلال»، «مواد عدالت» و «احتجاج عمومی ‌و دموکراسی» را مورد بحث قرار داده است.
نویسنده: آمارتیا کومار سن
مترجم: احمد عزيزی
ناشر: انتشارات نی